راهنمای جامع ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی(بخش دوم)

ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی و رعایت استانداردهای آن، فراتر از یک چک‌لیست ساده، یک فرهنگ اصیل مدیریتی است.

نقل‌قول مشهوری در صنعت مترو – ویکرز که یک شرکت مشهور بریتانیایی در زمینه تجهیزات راه‌آهن است، وجود دارد که می‌گوید: هیچ شغلی آن‌قدر حیاتی و هیچ خدمتی آن‌قدر فوری نیست که نتوان زمانی را برای انجام ایمنِ آن اختصاص داد.

ایمنی و اهمیت‌دادن به آن یک چک‌لیست روزانه و ماهانه نیست، بلکه یک فرهنگ است. اهمیت‌دادن به جان آدم‌های از مهندسی ناظر گرفته تا کارگران ساده باید به بهترین شکل ایمنی را سرکار خود رعایت کنند.

هدف ما در این مقاله، تبدیل اصول ایمنی از یک “اجبار قانونی” به یک “انتخاب آگاهانه” است تا جان انسان‌ها که باارزش‌ترین سرمایه هر پروژه‌ای است، حفظ شود.

همان‌طور که دالایی‌لاما (برنده جایزه صلح نوبل) گفته است: باید به‌خاطر داشته باشیم که هدف نهایی، خوشبختی و حفظ جان انسان‌هاست؛ نه صرفاً ساختن بناهای عظیم یا کسب سود.

۱. قدرت در کنترل؛ ایمنی کار با ابزار و ماشین‌آلات سنگین

ماشین‌آلات سنگین به‌عنوان قلب تپنده هر کارگاهی محسوب می‌شود. اما در صورت عدم رعایت اصول ایمنی، می‌تواند خطرناک‌ترین ابزار باشند.

• آموزش و گواهینامه تخصصی: اینکه فقط بدانید جرثقیل و یا بیل مکانیکی چطور کار می‌کند کافی نیست. اپراتورها و راننده‌ها باید گواهینامه ویژه و آموزش‌های مدیریت بحران دیده باشند. یک راننده باتجربه و حرفه‌ای باید بداند اگر به کابل‌های برق برخورد کرد و یا روغن هیدرولیک نشت کرد چه اقدامی انجام دهد.

• بازرسی‌های دوره‌ای: تمام سیستم های جرثقیل مثل سیستم های ترمز، جک های هیدرولیک و کابل های فولادی باید به طور مرتب و دقیق چک بشوند.

• حریم خطوط برق و شیب‌ها: یکی از اصلی‌ترین عوامل برق‌گرفتگی، کار در مجاورت خطوط انتقال برق فشارقوی است. طبق اصول و ضوابط، فاصله ایمنی نسبت به کابل ها 3تا 5 متراست. البته به ولتاژ نیز بستگی دارد.
• فشار وزن ماشین‌آلات : می‌تواند باعث ریزش دیواره شود، استقرار ماشین‌آلات در لبه این گودال‌ها باید با محاسبات دقیق مهندسی صورت بگیرد.

ماشین‌آلات (ایمنی حمل بار)

تجهیزات جانبی باربرداری: ایمنی ماشین‌آلات فقط به راننده ختم نمی‌شود. سلامت اسلینگ‌ها، زنجیرها و تسمه‌های حمل بار (Strops) به‌اندازه خودِ جرثقیل حیاتی است. هرگز از تسمه‌های زنگ‌زده و یا دارای بریدگی استفاده نکنید و قبل از هر جابه‌جایی از قفل بودن شیطانک قلاب اطمینان حاصل کنید و هرگز بیش از توان قلاب و ظرفیت مجاز بار از آن معلق نکنید.

۲. نبرد با جاذبه؛ ایمنی در ارتفاع و داربست‌بندی

متأسفانه، سقوط از ارتفاع همچنان صدرنشین آمار حوادث مرگبار ساختمانی است در ایران.

• استاندارد نصب داربست: داربست‌ها صرفاً سازه‌های فلزی برای بالارفتن نیست. تخته‌بندی‌های کامل بدون فاصله، نردبان‌های دسترسی استاندارد و نرده‌های حفاظتی (مثل نرده میانی و پاگیر) غیرقابل‌چشم‌پوشی و بسیار ضروری است.
• داربست‌ها باید بعد از هر برف‌وباران و باد باید بازدید بشوند و اگر نیاز بود تعویض بشوند.
• تجهیزات حفاظت فردی (PPE): استفاده از هارند (کمربند ایمنی پاراشوتی) و اتصال لنیارد به یک نقطه تکیه‌گاه مطمئن (Life Line) تنها راه نجات در لحظه سقوط است. کلاه ایمنی بنددار نیز برای جلوگیری از افتادن کلاه در ارتفاع باید مورداستفاده قرار بگیرد.
• حفاظت از سطوح ناپایدار: کار روی سقف‌های شیب‌دار و یا تیرچه‌های بتنی قبل از تثبیت کامل، نیاز دارد به توری‌های ایمنی یا تخته‌های عبور موقت.
• اشیای پرتاب‌شونده: محصور کردن محیط داربست‌ با توری‌های حفاظتی (Mesh) از سقوط ابزار و مصالح بر سر عابرین و کارگران جلوگیری می‌کند و بسیار مهم و ضروری است.شما که دلتان نمیخواهد حین کار سنگی بر سر عابری فرود آید؟

۳. اعماق پرخطر؛ ایمنی در حفاری و گودبرداری

گودبرداری به همان اندازه که شالوده و سنگ بنای ساختمان‌هاست، می‌تواند مدفن کارگران باشد اگر اصول ایمنی و مهندسی رعایت نشود.

بارها به‌خاطر سهل‌انگاری مهندسان ناظر و صاحبان ملک حادثه‌های خطرناکی اتفاق افتاده است. لطفاً اگر مهندس ناظر و یا صاحب‌ملک هستید به این نکته بسیار توجه کنید. بهادادن به جان انسان‌ها از شما انسان بهتری می‌سازد.

خاک‌شناسی و پایداری:

• آزمایش‌های خاک: پیش از شروع ساخت‌وساز بسیار حیاتی است، برای شناسایی نوع خاک (دستی، ریزشی یا چسبنده) دیواره‌ها باید با روش‌هایی نظیر نیلینگ (انکراژ)، شمع‌گذاری یا سازه نگهبان موقت (Shoring) تثبیت شوند.
• علائم خطر و دسترسی: دورتادور گود باید با نرده‌های صلب و نوار خطر(همان هایی که در صحنه جرم در فیلم های پلیسی دیده اید) محصور شود. برای ورود و خروج کارگران، به‌جای پریدن یا استفاده از لبه‌های گود، باید پله‌های ایمنی احداث شود. باور کنید هزینه‌ای که برای ایمنی ابتدای کار می‌کنید از هزینه‌های بسیار زیاد بعد جلوگیری می‌کند و جان انسان‌ها نیز حفظ می‌شود.
• خطرات پنهان: در گودبرداری‌های عمیق احتمال تجمع گازهای سمی مثل گاز فاضلاب یا کمبود اکسیژن وجود دارد. تصفیه هوای داخل گود قبل از ورد کارگران بسیار مهم و الزامی است.

۴. شریان‌های پرانرژی؛ ایمنی برق و تأسیسات موقت

برق کارگاه های ساختمان سازی به دلیل موقت بودن معمولا اصول ایمنی درستی ندارند. ولی یکی از دلیل مهم آتش سوزی در این کارگاه ها همین کابل ها هستند.

• تابلو برق استاندارد: استفاده از کلیدهای محافظ جان (RCD یا ELCB) در تابلوهای موقت مهم و ضروری نیست.هرگز از آن غافل نشوید. این کلیدها با حس‌کردن کمترین نشتی، جریان برق را قطع می‌کنند و خطر مرگ را از بین می‌برند و بهتر در همه کارگاه‌ها از آن استفاده شود.
• کابل‌کشی اصولی: کابل‌ها نباید از روی زمین، در مسیر رفت‌وآمد کارگران و یا ماشین‌آلات سنگین و یا در تماس با آب باشند. بهترین راهکار ایمنی برای کابل‌ها در ارتفاع و در لوله‌های محافظتی است.
• عایق‌کاری و اتصال زمین (Earth): تمامی دستگاه‌های برقی فلزی باید سیستم اتصال به زمین داشته باشند تا در صورت اتصالی و جرقه‌زدن، جریان برق به زمین منتقل شود.

۵. مدیریت حریق و مواد شیمیایی

کارگاه ساختمانی انبار مواد اشتعال‌زا (تینر، چسب، گازوئیل) و محل (جوشکاری) است و جود این دو عامل باعث آتش‌سوزی می‌شود اگر نکات ایمنی را رعایت نکنید.

• انبارداری هوشمند: مواد شیمیایی باید در محیطی با تهویه مناسب، دور از تابش مستقیم آفتاب و جدا از عملیات داغ (Hot Work) نگهداری شوند. برچسب‌گذاری (SDS) روی هر ظرف مهم و اجباری است.برچسبی که میگوید کدام مواد اشتعال زاهستند و یا خطرناک هستند.
• آتش‌نشانی و جوشکاری: در نقاطی که جوشکاری و یا برش کاری میکنید باید حتما یک کپسول آتش نشانی وجود داشته باشد و یا یک دیده بان حریق. کپسول‌ها باید بر اساس نوع حریق (پودری، CO2) در نقاط استراتژیک و در دسترس نصب شوند به کارکنان آموزش استفاده درست از این کپسول‌ها باید داده شده باشد.

۶. ثانیه‌های حیاتی؛ برنامه‌ریزی اضطراری و کمک‌های اولیه

در لحظه وقوع حادثه، زمان دشمن شماره یک ماست. کسانی که می‌توانند مدیرت بحران کنند و خونسردی خود را حفظ کنند می‌توانند جان خود و دیگران را نجات دهند.

• مسیرهای خروج: مسیرهای فرار باید وجود داشته باشد و با علائم شبرنگ و قابل‌تشخیص علامت‌گذاری شده باشند. این مسیرها را به انبار تبدیل نکنید و بارهای اضافه را در آنجا نگذارید. مسیر فرار باید همیشه باز باشد. می‌دانید که حادثه هیچگاه خبر نمی‌کند. البته اگر نکات ایمنی را رعایت کرده باشید حوادث شمارا غافلگیر نخواهد کرد.
• جعبه کمک‌های اولیه و آموزش: باید یک جعبه کمک‌های اولیه مجهز در کارگاه وجود داشته باشد و افرادی که آموزش‌های اولیه را و پایه‌ای را دیده باشند تا بتوانند در سریع‌ترین زمان ممکن اقدام کنند. می‌تواند از وخیم‌تر شدن آسیب مصدوم تا رسیدن اورژانس جلوگیری کند.
• شماره‌های ضروری: لیست شماره‌های آتش‌نشانی، اورژانس و مسئول HSE باید در کنار تمام تلفن‌ها و ورودی‌های کارگاه و جایی که کارگران به‌راحتی بتوانند آن را ببینند باید نصب شود.

افراد ساکن موقت (آموزش نگهبانان)

• هوشیاری در زمان خاموشی کارگاه: نگهبانان و کارگران مستقر در کارگاه می‌توانند به‌عنوان خط مقدم مدیریت بحران در ساعات غیرکاری عمل کنند. این افراد باید به طور دقیق آموزش‌دیده باشند و با نقاط استراتژیک کارگاه (محل شیرهای اصلی گاز، تابلوهای برق مرکزی و مخازن سوخت) آشنا باشند.

آموزش‌های اولیه برای واکنش سریع در زمان آتش‌سوزی یا تشت مواد شیمیایی دیده باشند. نگهبانان آموزش‌دیده می‌توانند از یک فاجعه بزرگ جلوگیری کنند.

۷. نظارت مستمر؛ تفاوت بین حادثه و امنیت

ایمنی یک فرایند ایستا نیست، بلکه یک جریان پویا است. گمان نکنید اقدامات اولیه‌ای را انجام داده‌اید و دیگر نیازی به بازرسی و نظارت نیست. باید به‌صورت مرتب این مراحل چک شود.

• جلسات Toolbox Talks: 5 دقیقه زمان بگذارید و در ابتدای شروع کار روزانه نکات مهم و ایمنی را گوشزد کنید.
• گزارش‌دهی Near Miss: اجازه دهید این نکته مهم را به شمابگویم حوادثی که به خیر گذشتند را گزارش کنید .اگر امروز سنگی از ارتفاع افتاد و به کسی نخورد ،هیچ تصمینی نیست فردا فاجعه به بار نیاورد.باید علل حوادث هر چند کوچک به دقت بررسی شود و راهکار عملی ارائه شود.

ایمنی؛ امضای شرافت بر پیشانیِ پروژه‌های عظیم

هر خشتی که بر روی خشت دیگری نهاده می‌شود، بهای سنگینی می‌تواند داشته باشد. شاید بهایی به وسعت آرزوی یک انسان. این سرزمین بدترین شوخی خود را با کارگران کرده است با حقوق و دستمزدی که به آنان می‌دهد.

کارگری که در ارتفاع میان بیم و امید قدم بر می‌دارد، یک عدد در آمارها و پرسنل یک پروژه نیست بلکه بخشی از یک خانواده است.

کارفرمای عزیز ایمنی یک‌بند دست‌وپاگیر در قرارداد نیست، بلکه پیمانی است میان شرافت و انسانیت شما و دست‌های پینه‌بسته کارگران. کسانی که در طول تاریخ‌تمدن‌های سنگی را ساخته‌اند.

رعایت اصول ایمنی ستایش حیات است. کارگاه‌ها و محل کار کارگران را ایمن کنید یادتان باشد؛ بناهای باشکوه اگر با بی‌احتیاطی به خون آغشته شوند، هرگز عطر آرامش نخواهند داد. برای انسان بودن، باید ابتدا پاسبانِ جانِ انسان‌ها باشیم.

نتیجه‌گیری

دوستان و همکاران گرامی، باور کنید ایمنی در کارگاه‌های ساختمانی یک هزینه نیست و یا مانع ای برای رشد و جلو رفت پروژه، به نظر من هوشمندانه‌ترین روش برای تضمین کار و حفظ کرامت انسانی است.

لطفاً همین امروز دست‌به‌کار شوید:

۱. سری به انبار تجهیزات حفاظتی بزنید و ابزارهای فرسوده و خراب و مشکل‌دار یا تعمیر کنید یا دور بیندازید.

۲. موارد ایمنی و اصول آن را در کارگاه های خود بازنگری کنید.

۳. و حتما این مقاله را با تیم خود به اشتراک بگذارید.

و امیدوارم در پایان روز هیچ کارگری به‌جای آغوش خانواده راهی بیمارستان نشود. کارگاه‌های خود را از لحاظ تجهیزات و اصول ایمنی تجهیز کنید و آموزش‌های لازم را به کارگران بدهید. گاهی برای جبران یک بی‌احتیاطی هیچ فرصتی باقی نمی‌ماند.

منبع : moghimco.ir